Fibroadenom, meme dokusunda en sık karşılaşılan iyi huylu (benign) kitlelerden biridir. Meme bezlerindeki glandüler doku ile bağ dokusunun (stromal doku) birlikte aşırı çoğalması sonucu ortaya çıkan, sınırları belirgin, hareketli ve genellikle ağrısız kitleler olarak tanımlanır. Fibroadenomlar çoğunlukla yuvarlak ya da oval biçimde, düzgün kenarlı yapılar şeklinde ele gelir ve palpasyonda meme içinde kolayca kaydırılabilir olmaları nedeniyle halk arasında “fare tümörü” olarak da adlandırılır. Tek taraflı ve tek odaklı olabileceği gibi, her iki memede ve birden fazla odakta da görülebilir.
Fibroadenomlar boyut olarak genellikle 1 ile 3 santimetre arasında değişir, ancak nadir durumlarda 5 santimetreyi aşan dev fibroadenomlar (giant fibroadenom) da saptanabilir. Klinik önemi, kanserle karıştırılma potansiyeli taşıması nedeniyle büyüktür; ancak fibroadenomların büyük çoğunluğu malign dönüşüm göstermez. Ultrasonografi ve gerektiğinde biyopsi ile tanı konulduktan sonra, kitlenin boyutuna ve hastanın yaşına göre takip ya da cerrahi eksizyon gibi farklı tedavi yaklaşımları uygulanabilir.
Fibroadenom Neden Oluşur?
Fibroadenom oluşumunun kesin nedeni tam olarak aydınlatılamamış olmakla birlikte, östrojen hormonunun meme dokusundaki etkisinin bu süreçte belirleyici rol oynadığı kabul edilmektedir. Östrojen düzeyinin yükseldiği dönemlerde, özellikle puberte, gebelik ve oral kontraseptif kullanımı sırasında fibroadenomların ortaya çıkma veya büyüme eğiliminde olduğu gözlemlenmektedir. Menopoz sonrasında östrojen düzeyinin düşmesiyle birlikte fibroadenomların küçüldüğü, hatta tamamen gerilediği de klinik pratikte sıkça karşılaşılan bir durumdur. Bu nedenle fibroadenom, hormona duyarlı bir lezyon olarak değerlendirilmektedir.
Hormonal faktörlerin yanı sıra genetik yatkınlık da fibroadenom gelişiminde etkili olabilir. Ailede fibroadenom öyküsü bulunan kadınlarda riskin görece arttığını düşündüren veriler mevcuttur. Bunun dışında beslenme alışkanlıkları, vücut kitle indeksi ve çevresel faktörlerin fibroadenom gelişimine doğrudan katkısı konusunda güçlü kanıtlar henüz yetersizdir. Sonuç olarak fibroadenom, tek bir nedene bağlı olmaktan çok hormonal, genetik ve bireysel faktörlerin bir arada etkili olduğu multifaktöriyel bir sürecin ürünüdür.
Fibroadenom Belirtileri Nelerdir?
Fibroadenomun en belirgin belirtisi, memede ele gelen ağrısız, düzgün sınırlı ve hareketli bir kitledir. Kitle genellikle sert kıvamlı, kaygan yüzeyli olup parmakla bastırıldığında meme dokusu içinde kolayca hareket eder. Hastaların büyük bölümü kitlenin farkına kendi kendine meme muayenesi sırasında ya da tesadüfen varır. Fibroadenomlar çoğunlukla ağrıya neden olmaz; ancak menstrüel döngüye bağlı hormonal dalgalanmalarda hassasiyet ya da hafif ağrı hissedilebilir. Meme başı akıntısı veya cilt değişikliği gibi bulgular fibroadenom için tipik değildir ve bu tür bulguların varlığında farklı patolojiler akla gelmelidir.
Fibroadenomlar uzun süre aynı boyutta kalabilir, kendiliğinden küçülebilir veya zamanla yavaş bir büyüme gösterebilir. Özellikle hızlı büyüyen kitlelerde, boyutu 2 santimetreyi aşan olgularda ya da 35 yaş üzeri hastalarda ileri tetkik yapılması ve gerekirse biyopsi ile dokunun histopatolojik olarak incelenmesi önerilir. Birden fazla fibroadenomun aynı anda saptandığı durumlara multipl fibroadenom adı verilir ve bu olgularda da her kitlenin ayrı ayrı değerlendirilmesi önem taşır.
Fibroadenom Hangi Yaşlarda Daha Sık Görülür?
Fibroadenom en sık 15 ile 35 yaş arasındaki kadınlarda görülür ve özellikle 20’li yaşlarda pik yapar. Adolesan dönemde ortaya çıkan fibroadenomlar juvenil fibroadenom olarak adlandırılır ve bu yaş grubunda hızlı büyüme potansiyeline sahip olabilir. Genç kadınlarda meme kitlesi saptandığında ilk akla gelen tanıların başında fibroadenom gelir; çünkü bu yaş grubunda malign meme lezyonları oldukça nadirdir. Üreme çağındaki kadınlarda östrojen seviyesinin aktif olması, fibroadenom oluşumunun bu yaş aralığında yoğunlaşmasının temel açıklaması olarak kabul edilir.
Menopoz sonrası dönemde yeni fibroadenom gelişimi belirgin şekilde azalır ve mevcut fibroadenomlar hormonal desteğin kesilmesiyle birlikte genellikle küçülür ya da kalsifiye olarak sessiz kalır. Ancak hormon replasman tedavisi (HRT) alan postmenopozal kadınlarda fibroadenomların boyutunu koruyabildiği veya yeniden büyüyebildiği bildirilmektedir.